Dit is de betekenis van de drie kruizen van Amsterdam

De drie kruizen van Amsterdam, ook wel het wapen van Amsterdam genoemd, zien we op verschillende plaatsen terug in onze hoofdstad. Maar waar komen deze kruizen vandaan en wat is de betekenis hiervan? Voor de oorsprong van deze kruizen moeten we zo’n tweeduizend jaar terug in de tijd.

Wapen van Amsterdam

Afbeeldingsresultaat voor wapen van amsterdam

De drie kruizen staan centraal in het Wapen van Amsterdam, dat het symbool vormt voor de stad. Aan weerszijden zijn twee leeuwen te zien die een schild vasthouden met daar bovenop een kroon. Het schild is rood van kleur, met een zwarte balk in het midden. Op deze balk bevinden zich drie kruizen. Onder het wapen staan de woorden heldhaftig, vastberaden en barmhartig. Deze woorden vormen het motto van Amsterdam, maar hebben van oorsprong niets te maken met de drie kruizen. Dit motto werd na de Tweede Wereldoorlog aan het stadswapen toegevoegd door Koningin Wilhelmina, die destijds zo onder de indruk was van het optreden van de Amsterdammers tijdens de Februaristaking. Zij ‘schonk’ de stad de woorden heldhaftig, vastberaden en barmhartig. Sindsdien staan de woorden onderaan het Wapen van Amsterdam.

De drie kruizen

Afbeeldingsresultaat voor drie kruizen amsterdam

De drie kruizen zijn dus vertegenwoordigd in het Wapen van Amsterdam, maar betekenen ze nu eigenlijk? Daar bestaan verschillende theorieën over. Vaak wordt gezegd dat de drie kruizen zogenoemde Andreaskruizen zijn. Andreas was 2000 jaar geleden één van de twaalf apostelen van Jezus en werd destijds ter dood veroordeeld. Omdat Andreas niet aan eenzelfde soort kruis als Jezus wilde hangen, vroeg hij om een schuin kruis, uiteindelijk het Andreaskruis genoemd. In de Germaanse symoliek staat een schuin kruis tevens voor bescherming. De kruizen werden vroeger veelal door mensen gebruikt als bescherming tegen het kwade, boze geesten, demonen en onheil. Hierdoor waren dit soort kruizen vaak terug te vinden op vlaggen, kastelen en schepen. Dat de drie kruizen van Amsterdam Andreaskruizen zijn, wordt vaak aangenomen, maar deze theorie is niet onomstreden. Een bekende Amsterdamse geschiedenisschrijver, Olfert Dapper, schreef namelijk in 1663 een boek waarin staat dat de drie kruizen molenwieken moesten voorstellen.

Verschillende theorieën over betekenis

Niet alleen over de oorsprong van de drie kruizen bestaan verschillende theorieën, maar ook over de symbolisering ervan. Wat moeten de kruizen nu eigenlijk uitdragen? Een bekend verhaal is dat de drie kruizen staan voor de drie plagen die Amsterdam in het verleden hebben getroffen: overstromingen, stadsbranden en de pest. De kleuren van het schild van het Wapen van Amsterdam, rood wit en zwart, zouden dit bevestigen. Wit zou staan voor water (overstromingen), rood voor vuur (stadsbranden) en zwart voor de pest. Historisch bewijs voor deze theorie is er echter niet, want er zijn ook mensen die geloven dat de drie kruizen iets anders betekenen, bijvoorbeeld drie doorwaadbare plekken over de Amstel of de drie stadspoorten. Deze theorieën zijn echter ook nooit bewezen en dus blijft het een beetje gissen waar de drie kruizen nu echt voor staan.

De meest recente theorie komt voort uit een nieuw onderzoek, dat een extra mogelijkheid heeft aangetoond. De drie kruizen zouden ook kunnen zijn ontleend aan een historisch Noord-Hollands rechtsritueel. Aan het begin van een vergadering werden er dan drie kruisjes met krijt op de rechtstafel getekend, en deze werden na afloop weer uitgeveegd. Zodoende zouden de drie kruisen voor rechtszekerheid staan. De zwarte balk in het Wapen van Amsterdam zou dan de rechtstafel moeten voorstellen. Ook deze mogelijkheid is echter niet bewezen en dus is er geen eenzijdig antwoord te geven op de vraag: wat beteken de drie kruizen van Amsterdam?

Niet alleen Andreaskruizen in Wapen van Amsterdam

Afbeeldingsresultaat voor vlag van jamaica

Bij het zien van de Andreaskruizen denkt men altijd direct aan Amsterdam, maar onze hoofdstad is niet de enige plaats die deze kruizen hanteert in bijvoorbeeld haar wapen. Zo hebben de gemeenten Amstelveen en Ouder-Amstel variaties met vier en vijf kruizen. Ook de stad Breda en de gemeente Schoten hebben een wapen met drie witte Andreaskruizen. We kunnen nog wel even doorgaan, want ook Bergen op Zoom, Strijen, Cromstrijen en Hendrik-Ido-Ambacht gebruiken deze vorm van symboliek. Sowieso is het Andreaskruis niet iets Nederlands, want het kruis komt ook terug op bijvoorbeeld de vlaggen van Schotland, Alabama, Jamaica en Saint-Patrick. Tevens wordt het Andreaskruis ingezet als verkeersteken en als aanduiding van gevaarlijke stoffen.

✎ VERS VAN DE PERS

★ MEEST GELEZEN