Vergrijzing in Nederland: meer dan helft volwassenen 50-plus

De vergrijzing in Nederland, maar ook in de rest van de wereld, neemt steeds verder toe. Volgens de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek, kortweg CBS, was in 2018 al meer dan de helft van de volwassen in Nederland 50 jaar of ouder. Gaat dit voor een maatschappelijk probleem zorgen?

Wat houdt de vergrijzing in?

De vergrijzing is niet iets van de laatste jaren, maar is een trend die zich al langer laat zien. Er zijn dan ook al tal van debatten over gevoerd. Wat er gebeurt, is dat het aantal jongeren in de bevolking afneemt (ontgroening) en het aantal ouderen stijgt (feitelijke vergrijzing). De ontwikkelingen in de geboorte- en sterftecijfers liggen aan de basis van de hedendaagse vergrijzing. De invloed van migratie is veel kleiner. Dit komt mede omdat Nederlanders er steeds vaker voor kiezen om een ‘klein’ gezin te stichten, met gemiddeld 1 á 2 kinderen. Er is dus minder aanwas wat betreft de jonge generatie en daarnaast gaat de levensverwachting steeds verder omhoog. Kort samengevat: er komen dus minder jongeren bij, terwijl de bestaande mens steeds ouder wordt en pas op latere leeftijd sterft.

Hoe laat de vergrijzing zich zien in de cijfers?

Gaan we ruim 100 jaar terug in de tijd, dan was nog bijna de helft van de Nederlandse bevolking jonger dan 20 jaar. Toen had slechts 0,7 procent de leeftijdsgrens van 80 jaar bereikt. Inmiddels is dit beeld behoorlijk gekanteld: nog maar 22 procent van de Nederlanders is 20 jaar of jonger en ruim 4,5 procent is 80 jaar of ouder. Dit blijkt uit de cijfers die vrijgegeven zijn door het CBS en die zijn hieronder te zien. De jongeren nemen dus gestaag af, terwijl de ouderen massaal stijgen. In de grafiek is ook te zien dat het aantal mensen dat 100 jaar of ouder wordt, in de loop der tijd steeds verder stijgt.

Figuur 1. De leeftijdsverdeling van de bevolking, Nederland, 1900-2018 en prognose 2019-2060

Wat zijn de gevolgen van de vergrijzing?

In de maatschappij maakt men zich veel zorgen over de snelle toename van ouderen. De groei is namelijk nog lang niet voorbij. De voorspelling is dat er in 2040 zo’n 2,6 miljoen bejaarden zijn van 75 jaar of ouder. Dat is ongeveer een verdubbeling van het aantal ouderen dat nu leeft in Nederland. Deze ontwikkeling zal automatisch maatschappelijke veranderingen met zich mee brengen. Zo zal de druk op de werkende Nederlanders toenemen. Wanneer er steeds meer ouderen in de AOW komen te zitten, zal dit financieel en materieel consequenties hebben. Deze groep mensen moet immers onderhouden worden. Ook zal de druk op de zorg toenemen. Ouderen hebben meer aandacht en verzorging nodig, dus er zal ook op dat vlak het één en ander moeten veranderen.

Maar dat is nog niet alles. Wanneer straks een groot gedeelte van Nederland op leeftijd is, zullen ook de voorzieningen moeten worden aangepast. Niet alleen in woningen zal er verbouwd moeten worden, maar ook in parken, buurtverenigingen, musea, gemeentehuizen en pretparken. Hierbij kun je denken aan speciale toileten, (trap)liften, zorgpunten en ander soort voorzieningen.

Waar wonen de meeste ouderen in Nederland?

Volgens de cijfers van het CBS uit 2018 wonen er op dit moment in Bergen (Noord-Holland) en Laren (Noord-Holland) de meeste ouderen. In die plaatsen is ruim 66,5 procent van de mensen 50 jaar of ouder. Ook in Drenthe wonen veel mensen die op leeftijd zijn of beginnen te raken. In Noordenveld is 61,5 procent van de inwoners 50 jaar of ouder. In Aa en Hunze is dat zelfs 62,6 procent. In Westerveld ligt het percentage met 63,4 procent het hoogst in Drenthe. Ook in Zeeland zijn er behoorlijk wat plaatsen met een ouderenpercentage van boven de 60 procent. De minste ouderen vinden we terug in Utrecht, want daar ligt het cijfer slechts op 31,6 procent. Ook in Urk (35 procent) en Amsterdam (38 procent) wonen betrekkelijk weinig ouderen.

Is de vergrijzing een groot probleem?

De vergrijzing lijkt een behoorlijke impact te gaan hebben op de maatschappij, maar volgens hoogleraar Theo Engelen is het probleem niet zo groot als gedacht. Volgens hem is er met de toename van ouderen inderdaad behoefte aan meer zorg, maar volgens hem wordt dit weer enigszins in balans getrokken door de afname van de jongeren. Kinderen die nog thuis wonen of onder de 18 jaar zijn, hebben normaal gesproken ook zorg en begeleiding nodig. “Als je dan kijkt naar het percentage mensen dat je kunt rekenen tot de afhankelijke bevolking, dan was dat in 1965 veel hoger dan nu. Want toen waren er veel meer kinderen”, zo stelt hij in gesprek met De Gelderlander.

Volgens Engelen moeten we ook af van de uitspraak dat ‘ouderen ontzettend veel geld kosten’. Hij vindt dit onzin als je het afzet tegen wat een kind aan kosten met zich meebrengt. “Wanneer kinderen geboren worden, hebben ze helemaal niks. Maar een gemiddelde oudere die met pensioen gaat, heeft geld gespaard via een pensioen of door zijn of haar huis af te betalen”, zo legt hij uit. “Ik denk dat de grote kosten voor ouderen vooral kosten zijn die gemaakt moeten worden in het laatste levensjaar. Alles daarvoor valt ontzettend mee.”

De hoogleraar wil dan ook niet meegaan in alle paniek rondom de vergrijzing. Engelen stelt dat het slechts een tijdelijk iets is, dat na 2030 alleen maar weer afneemt. De babyboomgeneratie sterft straks langzaam uit en dan ontstaat er weer een normale bevolkingsgroei, zo voorspelt hij. “Dus ergens tussen 2030 en 2040 zal er weer een normale groei van de bevolking zijn en wordt de last voor jongeren dus ook veel minder. Maar om één of andere reden wordt de vergrijzing aan ons voorgespiegeld als een enorme bedreiging. Ik denk dat die angst niet terecht is. Zelfs op de piek van de vergrijzing in 2030 zitten we nog onder het niveau van 1965”, aldus Engelen.

Samenvatting vergrijzing in Nederland

De vergrijzing in Nederland is dus al een tijdje aan de gang, maar heeft als basis de babyboomgeneratie van kort na de Tweede Wereldoorlog. De anticonceptiepil en het toenemend aantal werkende vrouwen, hebben er onder meer voor gezorgd dat er in de afgelopen jaren mindere kinderen werden geboren. Omdat ouderen, door de steeds beter worden gezondheidszorg, ouder worden en er in verhouding weinig jongeren bij komen, verschuift de balans in ons land. Dit heeft gevolgen voor de maatschappij op het gebied van zorg, werk en woningen. Rond 2030 moet de piek van de vergrijzing bereikt zijn volgens de prognoses. Wil je nog een klein beetje meer weten over de vergrijzing in Nederland? Bekijk dan onderstaande video van het Centraal Bureau voor Statistiek. Deze dateert wel al uit 2012.

✎ VERS VAN DE PERS

★ MEEST GELEZEN